{"id":898,"date":"2014-12-31T18:15:01","date_gmt":"2014-12-31T17:15:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kop-pl.com\/?p=898"},"modified":"2014-12-31T18:15:01","modified_gmt":"2014-12-31T17:15:01","slug":"oswiata-polska-poza-granicami-rzeczypospolitej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kop-info.org\/?p=898","title":{"rendered":"O\u015bwiata polska poza granicami Rzeczypospolitej"},"content":{"rendered":"

O\u015bwiata polska poza granicami Rzeczypospolitej<\/strong><\/h4>\n

4-7 wrzesie\u0144 2014 | Autor:\u00a0dr Jolanta Tatara | www.kop-pl.com<\/p>\n

Zakres i tempo przemian wynikaj\u0105cych z tendencji modernizacyjnych wpisanych w proces tzw. nowoczesno\u015bci wci\u0105\u017c trudno dzi\u015b uzna\u0107 za zako\u0144czony i zamkn\u0105\u0107 w ramach ustabilizowanego opisu. Sytuacji z pewno\u015bci\u0105 nie upraszcza, wynikaj\u0105ca z jej charakteru, immanentna wielokierunkowo\u015b\u0107 i zwi\u0105zany z tym zjawiskiem zasi\u0119g zachodz\u0105cych interferencji.<\/p>\n

Przed du\u017cym wyzwaniem stoj\u0105 dzi\u015b badacze prowadz\u0105cy studia nad stanem o\u015bwiaty polskiej poza granicami kraju. By\u0107 mo\u017ce ich wysi\u0142ki napotykaj\u0105 nawet na szczeg\u00f3lnego rodzaju trudno\u015bci, wynikaj\u0105ce przede wszystkim z gwa\u0142townego i dot\u0105d nieznanego w historii rozwoju technologicznego i sprz\u0119gni\u0119tego z nim wzrostu znaczenia czynnik\u00f3w ekonomiczno-politycznych, trudno\u015bci, kt\u00f3re uzewnetrzniaj\u0105 si\u0119 na poziomie tyle\u017c podstawowych, co fundamentalnych zmian kulturowych. T\u0119 obecno\u015b\u0107 przeobraze\u0144 cywilizacyjnych w systemie edukacji szkolnej najlepiej wida\u0107 w postulacie odej\u015bcia od – wywodz\u0105cego si\u0119 jeszcze z praktyki XX-lecia mi\u0119dzywojennego – \u201enakazu\u201d encyklopedyzmu i nieco p\u00f3\u017aniejszego obowi\u0105zku przekazania (heglowskiej z ducha) wiedzy pe\u0142nej i pewnej, odej\u015bcia w stron\u0119 modelu edukacji opartego w g\u0142\u00f3wnym stopniu na rozwijaniu kompetencji kulturowych i spo\u0142ecznych ucznia.<\/p>\n

Dobrym potwierdzeniem tego typu przekszta\u0142ce\u0144 s\u0105 dyskusje pojawiaj\u0105ce si\u0119 w przestrzeni publicznej, dotycz\u0105ce kszta\u0142tu i kondycji rodzimej kultury.<\/p>\n

Ten podlegaj\u0105cy sta\u0142ej wymianie \u015bwiat, rz\u0105dzony niewidocznymi i trudnymi do opanowania regu\u0142ami transferu i swobodnego przep\u0142ywu czynnik\u00f3w aksjologicznych, zmusza znawc\u00f3w zagadnienia do uwa\u017cnego przygl\u0105dania si\u0119 zachodnim systemowym rozwi\u0105zaniom edukacyjnym, kt\u00f3re \u2013 wobec trwaj\u0105cego rodzimego zap\u00f3\u017anienia warunkowanego przesz\u0142o\u015bci\u0105 geopolityczn\u0105 \u2013 z czasem mog\u0105 zosta\u0107 uznane za wysoce warto\u015bciowe i godne pr\u00f3b zaszczepienia na gruncie rodzimego szkolnictwa, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem o\u015bwiaty polskiej poza granicami kraju. Zanim jednak wysi\u0142ek zostanie podj\u0119ty, za zupe\u0142nie podstawow\u0105 przyj\u0105\u0107 trzeba konieczno\u015b\u0107 wst\u0119pnego okre\u015blenia charakteru polskiej o\u015bwiaty poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Podobne zagadnienia podnosili uczestnicy kolejnych, odpowiednio III i IV, Kongres\u00f3w Towarzystw Naukowych na Obczy\u017anie, obieraj\u0105c za g\u0142\u00f3wny temat spotka\u0144 problem nowoczesnego nauczania tradycji ojczystych oraz uporz\u0105dkowanie wiedzy w zakresie stanu szkolnictwa polskiego w \u015bwiecie. Znaczenie i aktualno\u015b\u0107 tej potrzeby wzmacnia jeszcze wyj\u015bciowa konkluzja seminarzyst\u00f3w, zgodnie podzielana przez zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107: o\u015bwiat\u0119 polsk\u0105 poza granicami kraju charakteryzuje nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 wsp\u00f3lnego, instytucjonalnie skorelowanego dzia\u0142ania na rzecz polonijnego patrymonium rozrzuconego po \u015bwiecie. Sytuacji nie upraszcza w dodatku zapis konstytucyjny. W artykule 6. pierwszego rozdzia\u0142u czytamy:<\/p>\n

    \n
  1. Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i r\u00f3wnego dost\u0119pu do d\u00f3br kultury, b\u0119d\u0105cej \u017ar\u00f3d\u0142em to\u017csamo\u015bci narodu polskiego, jego trwania i rozwoju.<\/li>\n
  2. Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszka\u0142ym za granic\u0105 w zachowaniu ich zwi\u0105zk\u00f3w z narodowym dziedzictwem kulturalnym.<\/li>\n<\/ol>\n

    Przy tak sformu\u0142owanym nakazie legislacyjnym cel zbudowania fundament\u00f3w wiedzy nad r\u00f3\u017cnymi formami szkolnictwa polskiego poza granicami kraju, pe\u0142ni funkcj\u0119 bada\u0144 podstawowych dla dyscypliny. Pr\u00f3cz tego wysoko\u015b\u0107 stawki podbija nierozerwalny wr\u0119cz zwi\u0105zek tematu z histori\u0105 polskiej diaspory, jej wielowiekowym trwaniem w \u015bwiecie. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, chodzi o d\u0142ug\u0105, ponad 200. letni\u0105, histori\u0119 (i tradycj\u0119) polskiej emigracji, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 nieodrodnym elementem spo\u0142ecznego obrazu Polski, ale tak\u017ce o swoisto\u015b\u0107 organizacji tego fenomenu, bowiem w ca\u0142o\u015bci jego dziej\u00f3w, a\u017c dot\u0105d, nie stworzono systemowego rozwi\u0105zania, czy koncepcji centralnego zarz\u0105dzania jej edukacyjnym aspektem, w my\u015bl kt\u00f3rej jednolicie administruje si\u0119 wszystkimi (b\u0105d\u017a przynajmniej wi\u0119kszo\u015bci\u0105) o\u015brodkami o\u015bwiaty polonijnej poza granicami Rzeczypospolitej. Miejsce centralnego kierownictwa zaj\u0105\u0142 zatem szereg \u201eo\u015bwiat polonijnych\u201d w r\u00f3\u017cnych krajach, kt\u00f3rych zakres i si\u0142a uzale\u017cnione s\u0105 od spo\u0142eczno-prawno-politycznych specyfik pa\u0144stw przyjmuj\u0105cych. Taka sytuacja najprawdopodobniej dotyczy bardzo du\u017cej, ok. 20. milionowej grupy, poniewa\u017c jak szacuje si\u0119, blisko 1\/3 mieszkaj\u0105cych poza granicami Polski os\u00f3b z blisko 60. milion\u00f3w Polak\u00f3w i os\u00f3b polskiego pochodzenia, pozostaje poza systemem polskiego nauczania. S\u0105dz\u0119, \u017ce te dane nazbyt dobrze ilustruj\u0105 skal\u0119 problemu i pal\u0105c\u0105 potrzeb\u0119 poszukiwania dr\u00f3g mo\u017cliwych rozwi\u0105za\u0144. Wobec braku rodzimych projekt\u00f3w na wz\u00f3r brytyjski (British Council), czy chi\u0144ski (Instytut Konfucjusza), osoby zainteresowane podj\u0119ciem edukacji polonijnej zmuszone s\u0105 orientowa\u0107 si\u0119 w aktualnym, niescentralizowanym i tylko cz\u0119\u015bciowo zale\u017cnym od warszawskiego rz\u0105du, modelu o\u015bwiatowym, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodz\u0105 cztery zasadnicze rodzaje szk\u00f3\u0142 polskich za granic\u0105. Ten podzia\u0142, pod pewnymi wzgl\u0119dami upraszczaj\u0105cy z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 zagadnienia, dobrze oddaje realia. Do pierwszej grupy, stosunkowo najsilniej integruj\u0105cej \u015brodowiska polonijne i jednocze\u015bnie najliczniejszej, przynale\u017c\u0105 szko\u0142y spo\u0142eczne b\u0105d\u017a prowadzone systemowo przez polskie organizacje zrzeszaj\u0105ce szko\u0142y i nauczycieli (Wielka Brytania, USA), b\u0105d\u017a plac\u00f3wki edukacyjne zak\u0142adane przy polskich parafiach (USA, Niemcy, Francja, Hiszpania, Argentyna, Ukraina).<\/p>\n

    Inn\u0105 propozycj\u0105, o mniejszym zasi\u0119gu oddzia\u0142ywania, s\u0105 instytucje o\u015bwiatowe inaugurowane z ramienia polskiego systemu edukacji za granic\u0105, skupione najcz\u0119\u015bciej przy plac\u00f3wkach konsularnych, jak dzieje si\u0119 w przypadku Szkolnych Punkt\u00f3w Konsultacyjnych, popularnie okre\u015blanych za pomoc\u0105 skr\u00f3tu SPK. Odr\u0119bnym zjawiskiem, niemal w ca\u0142o\u015bci podlegaj\u0105cym prawodawstwu kraju przyjmuj\u0105cego emigrant\u00f3w, s\u0105 polskie szko\u0142y dzia\u0142aj\u0105ce w obr\u0119bie obcych system\u00f3w edukacyjnych, zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem statusu j\u0119zyka polskiego, w cz\u0119\u015bci kt\u00f3rych j\u0119zyk polski jest j\u0119zykiem nauczania (np. Litwa, Czechy) albo stanowi przedmiot nauczania zaj\u0119\u0107 z j\u0119zyka polskiego jako ojczystego (np. sekcje polskie we francuskich szko\u0142ach mi\u0119dzynarodowych; ale tak\u017ce szko\u0142y na Ukrainie i w Bia\u0142orusi), albo traktowany jest jak j\u0119zyk obcy i jako taki nauczany (np. Niemcy, USA). W obr\u0119bie tego rodzaju szk\u00f3\u0142 (tj. w obcych systemach edukacji) wskaza\u0107 trzeba oficjaln\u0105 instytucj\u0119 edukacyjn\u0105 Unii Europejskiej, nadzorowan\u0105 wsp\u00f3lnie przez rz\u0105dy pa\u0144stw cz\u0142onkowskich: powo\u0142any do \u017cycia w 1953 projekt Szko\u0142y Europejskiej, do kt\u00f3rego Polska przyst\u0105pi\u0142a 31. sierpnia 2014. W szko\u0142ach tego typu kszta\u0142cenie na wszystkich poziomach odbywa si\u0119 w j\u0119zyku ojczystym, a wybrane j\u0119zyki obce pojawiaj\u0105 si\u0119 dopiero na etapie trzeciej klasy szko\u0142y podstawowej. Do ostatniej, czwartej grupy zaliczy\u0107 mo\u017cna polskie szko\u0142y internetowe, kt\u00f3re oferuj\u0105c edukacj\u0119 dla dzieci przebywaj\u0105cych za granic\u0105, wykorzystuj\u0105 wygodn\u0105 platform\u0119 e-learningow\u0105 zwykle na dw\u00f3ch poziomach: szko\u0142y podstawowej (6-12 lat) oraz w zakresie gimnazjum (13-15 lat).<\/p>\n

    W obr\u0119bie tej struktury realizuj\u0105 si\u0119 dwa g\u0142\u00f3wne kierunki rozwoju polskiej o\u015bwiaty zagranicznej. Z jednej strony b\u0119dzie to dwusystemowo\u015b\u0107 uczni\u00f3w, przejawiaj\u0105ca si\u0119 w ich swoistej podw\u00f3jnej obecno\u015bci, polegaj\u0105cej na niemal r\u00f3wnoczesnym ucz\u0119szczaniu polskiego ucznia do szko\u0142y w lokalnym systemie kraju, w kt\u00f3rym przebywa i uczestnictwa w zaj\u0119ciach polskiej szko\u0142y uzupe\u0142niaj\u0105cej. Z drugiej strony edukacja ucznia zmierza do wykszta\u0142cenia, cz\u0119sto po\u017c\u0105danej, dwuj\u0119zyczno\u015bci: ucze\u0144 zachowuje lub nabywa dobr\u0105 znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka polskiego, jednocze\u015bnie przyswajaj\u0105c na podobnym poziomie j\u0119zyk kraju zamieszkania.<\/p>\n

    Z liczebno\u015bci\u0105 polskiej diaspory dobrze koresponduje jej zasi\u0119g terytorialny, bowiem obecno\u015b\u0107 Polonii w \u015bwiecie rozci\u0105ga si\u0119 niemal we wszystkich kierunkach geograficznych, od San Francisco do W\u0142adywostoku i od Syberii a\u017c po Melbourne. \u0179r\u00f3de\u0142 tego stanu rzeczy upatrywa\u0107 trzeba w trzech zasadniczych powodach. Po pierwsze b\u0119dzie to Polonia tradycyjna, osiad\u0142a za granic\u0105 od pokole\u0144, szczeg\u00f3lnie liczna w Stanach Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej oraz w Anglii i Francji. Po drugie wspomnienia domaga si\u0119 przesz\u0142a i tera\u017aniejsza obecno\u015b\u0107 Polak\u00f3w na Wschodzie, wynikaj\u0105ca z przesuni\u0119cia granic pa\u0144stwowych oraz licznych i dotkliwych wysiedle\u0144 w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Radzieckiego, czego \u017cywe przyk\u0142ady mo\u017cemy bez trudu zaobserwowa\u0107 na Litwie i w Kazachstanie. I po trzecie wreszcie, znacz\u0105ce jest zjawisko tzw. Nowej Emigracji, zwi\u0105zanej z akcesem Polski do Unii Europejskiej, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w gwa\u0142townych i licznych migracjach pracownik\u00f3w do kraj\u00f3w o wy\u017cszym statusie ekonomicznym, takich jak m.in.: Anglia, Irlandia, Holandia. Wsz\u0119dzie tam podejmowane s\u0105, ze zmiennym powodzeniem, pr\u00f3by tworzenia instytucjonalnych struktur porz\u0105dkuj\u0105cych \u017cycie emigracji. Do tego typu d\u0105\u017ce\u0144 zaliczy\u0107 trzeba tak\u017ce aktywno\u015b\u0107 w zakresie organizacji polonijnych jednostek edukacyjnych. Co wa\u017cne, pomimo technologicznych udogodnie\u0144 w gromadzeniu danych oraz wymog\u00f3w rynku (obecno\u015b\u0107 oferty o\u015bwiatowej w sieci) nadal trudno okre\u015bli\u0107 dok\u0142adn\u0105 liczb\u0119 szk\u00f3\u0142 polskich za granic\u0105, mo\u017cna jedynie poda\u0107 ich przybli\u017con\u0105 ilo\u015b\u0107 \u2013 niestety nie wszystkie plac\u00f3wki dbaj\u0105 o swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 w internecie, niejednokrotnie zdarza si\u0119, \u017ce szko\u0142y w og\u00f3le nie maj\u0105 za\u0142o\u017conego w\u0142asnego adresu www. Dlatego te\u017c, za podstawowe trzeba przyj\u0105\u0107 maksymalnie dok\u0142adne okre\u015blenie rozmiar\u00f3w zjawiska, kt\u00f3re mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 dobrym uzupe\u0142nieniem studi\u00f3w nad o\u015bwiat\u0105 polonijn\u0105 w \u015bwiecie. To wst\u0119pne rozpoznanie opieram na zbieranych sukcesywnie przez kilka miesi\u0119cy danych, kt\u00f3re otrzyma\u0142am od przedstawicieli \u015brodowisk emigracyjnych kilkunastu kraj\u00f3w.<\/p>\n

    Interesuj\u0105ca w tej perspektywie wydaje si\u0119 tendencja rozwojowa szkolnictwa polonijnego w USA, jego swoisty renesans, wyra\u017anie zauwa\u017calny i pod pewnym wzgl\u0119dami organizacyjnymi mog\u0105cy s\u0142u\u017cy\u0107 za odpowiedni punkt odniesienia dla o\u015brodk\u00f3w z innych kraj\u00f3w. Dorota Andraka, prezes Centrali Polskich Szk\u00f3\u0142 Dokszta\u0142caj\u0105cych w Ameryce, \u017ar\u00f3de\u0142 tego rozwoju upatruje g\u0142\u00f3wnie w bliskiej wsp\u00f3\u0142pracy i kongruencji dzia\u0142a\u0144 czterech niezale\u017cnych od siebie organizacji, b\u0119d\u0105cych g\u0142\u00f3wnymi koordynatorami wysi\u0142k\u00f3w edukacyjnych polskiej emigracji w USA: Zrzeszenia Nauczycieli Polskich w Ameryce, Centrali Szk\u00f3\u0142 Dokszta\u0142caj\u0105cych, Forum Nauczycieli Polonijnych Zachodniego Wybrze\u017ca i Zwi\u0105zku Nauczycielstwa Polskiego w Michigan. Te cztery instytucje zrzesza\u0142y w roku szkolnym 2013\/2014 \u0142\u0105cznie blisko 27 000 (26491) uczni\u00f3w oraz 1800 nauczycieli (1788) z 130 r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142 z obszaru Stan\u00f3w Zjednoczonych. Jednostkowe dane pokazuj\u0105, \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 tego typu organizacj\u0105 o\u015bwiaty polonijnej w USA jest Zrzeszenie Nauczycieli Polskich w Ameryce, skupiaj\u0105ce ok. 15 000 uczni\u00f3w i 800 nauczycieli w 42 szko\u0142ach. Tu\u017c za nim znajduje si\u0119 Centrala Szk\u00f3\u0142 Dokszta\u0142caj\u0105cych z niemal\u017ce 10 000 podopiecznych (9 996) i 762 wychowawc\u00f3w w 70 plac\u00f3wkach o\u015bwiatowych. Kolejne miejsca zajmuj\u0105 odpowiednio: Forum Nauczycieli Polonijnych Zachodniego Wybrze\u017ca z blisko tysi\u0105cem uczni\u00f3w (950) i setk\u0105 pracownik\u00f3w dydaktycznych w 14 szko\u0142ach oraz Zwi\u0105zek Nauczycielstwa Polskiego w Michigan skupiaj\u0105cy w 4 szko\u0142ach ponad p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca podopiecznych (545) i 26 nauczycieli. Por\u00f3wnanie tych danych z warto\u015bciami pochodz\u0105cymi z innych pa\u0144stw dobrze oddaje prymat Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej jako kraju, na terenie kt\u00f3rego funkcjonuje najwi\u0119ksza, szacowana nawet na 10\u00a0000\u00a0000 os\u00f3b, polska diaspora. T\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 dobrze podkre\u015blaj\u0105 informacje otrzymane od Marii Walickiej, prezesa Zwi\u0105zku Nauczycieli Polskich w Kanadzie, kt\u00f3ra stan liczebny uczni\u00f3w z niemal\u017ce 900 000. Polonii okre\u015bla na bliski 8\u00a0000, zaznaczaj\u0105c przy tym, \u017ce w stanie Ontario od pewnego ju\u017c czasu istniej\u0105, opr\u00f3cz powo\u0142anych si\u0142\u0105 polonijnej aktywno\u015bci, tak\u017ce kanadyjskie szko\u0142y systemowe z zaj\u0119ciami z j\u0119zyka polskiego jako ojczystego, finansowane ze stanowego bud\u017cetu.<\/p>\n

    Komparacja danych uzyskanych podczas wywiadu przeprowadzonego w o\u015brodkach polonijnych pozwala, jak s\u0105dz\u0119, w aspektach ekonomicznych poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w upatrywa\u0107 czynnika, kt\u00f3ry w decyduj\u0105cy spos\u00f3b wp\u0142ywa na stopie\u0144 organizacji Polonii oraz liczebno\u015b\u0107 uczni\u00f3w podtrzymuj\u0105cych instytucjonalnie stymulowane zwi\u0105zki z polskimi histori\u0105, tradycj\u0105 i edukacj\u0105. Poznawczo szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cego materia\u0142u dostarcza obszar po\u0142udniowo-ameryka\u0144ski. Profesor Barbara Rzyski wskazuje, \u017ce z po\u015br\u00f3d prawie 2 000\u00a0000. polskiej diaspory mieszkaj\u0105cej w Brazylii, tylko bardzo nieznaczny jej odsetek jest zainteresowany kontynuowaniem edukacji polskiej w obcym kraju. Swoje wnioski wzmacnia przyk\u0142adem, najliczniejszej w Brazylii, szko\u0142y polonijnej w Sao Paulo, do kt\u00f3rej w roku szkolnym 2013\/2014 ucz\u0119szcza\u0142o 56 uczni\u00f3w. Wed\u0142ug badaczki og\u00f3lna liczba uczni\u00f3w nie powinna przekroczy\u0107 100. (najpewniej jest ich 86) \u2013 wszak istniej\u0105 na po\u0142udniu Brazylii, g\u0142\u00f3wnie w stanach Parana, Santa Catarina i Rio Grande do Sul, ma\u0142e grupy przy parafiach lub stowarzyszeniach polskich. Zbli\u017con\u0105 sytuacj\u0119 obserwujemy w innym du\u017cym po\u0142udniowoameryka\u0144skim kraju: w Argentynie, wed\u0142ug Ireny \u017burek, w okolicach Posadas, Obera, Chaco oraz Comodoro Rivadavia do szk\u00f3\u0142 ucz\u0119szcza \u0142\u0105cznie oko\u0142o 100 uczni\u00f3w.<\/p>\n

    W przyj\u0119tej w tym artykule perspektywie ustalenia i przedstawienia liczebno\u015bci i sposob\u00f3w organizacji szkolnictwa polskiego poza granicami Polski, ciekawym zjawiskiem jest obszar Australii, charakteryzuj\u0105cy si\u0119 niejednokrotnie wy\u017csz\u0105 liczb\u0105 uczni\u00f3w ni\u017c niekt\u00f3re z kraj\u00f3w europejskich, obszar w powszechnej opinii uznawany za przestrze\u0144 zbyt odleg\u0142\u0105 i na wskro\u015b egzotyczn\u0105, a przy tym okre\u015blan\u0105 przez brak d\u0142ugich tradycji emigracyjnych. Wed\u0142ug Bo\u017ceny Iwanowskiej, w Australii obecnie uczy si\u0119 oko\u0142o 1 100 uczni\u00f3w na wszystkich poziomach tzw. szk\u00f3\u0142 sobotnich, tylko cz\u0119\u015bciowo dotowanych przez stanowe bud\u017cety o\u015bwiatowe; w znakomitym stopniu ci\u0119\u017car finansowania plac\u00f3wek ponosz\u0105 rodzice oraz organizacje prowadz\u0105ce te szko\u0142y.<\/p>\n

    Dobr\u0105 organizacj\u0119 o\u015bwiaty polonijnej w krajach obszaru angloj\u0119zycznego wzmacnia obserwacja Ma\u0142gorzaty Lasockiej, wiceprezes Polskiej Macierzy Szkolnej w Wielkiej Brytanii. Dzia\u0142aczka szacuje, \u017ce w roku szkolnym 2013\/2014 przy tej instytucji wspieraj\u0105cej funkcjonowanie Polskich Szk\u00f3\u0142 Sobotnich, zosta\u0142o zarejestrowanych 128 szk\u00f3\u0142 gromadz\u0105cych \u0142\u0105cznie oko\u0142o 16 000 uczni\u00f3w, co bez w\u0105tpienia uzna\u0107 nale\u017cy za przejaw og\u00f3lnej tendencji zwy\u017ckowej, zwi\u0105zanej z gwa\u0142townym w ostatnich latach wzrostem liczby polskich dzieci urodzonych w Wielkiej Brytanii. W samym Londynie, najwi\u0119kszym skupisku polskiej diaspory w Zjednoczonym Kr\u00f3lestwie, w szko\u0142ach dzia\u0142aj\u0105cych pod auspicjami Macierzy nauczaniem j\u0119zyka polskiego obj\u0119tych by\u0142o blisko 5\u00a0000 (4709) uczni\u00f3w. By mocniej wyeksponowa\u0107 rang\u0119 zjawiska, na marginesie warto odnotowa\u0107, \u017ce w stolicy Kr\u00f3lestwa z polskiej o\u015bwiaty dzia\u0142aj\u0105cej w angielskim systemie edukacji dodatkowo korzysta\u0142o ponad 25\u00a0000 uczni\u00f3w. Sta\u0142a obecno\u015b\u0107 polskiej o\u015bwiaty w obcym systemie edukacyjnym nie jest jednak prawem powszechnie stosowanym we wszystkich krajach Wielkiej Brytanii. Wed\u0142ug Marty Szutkowskiej-Kiszkiel, prezesa Polskiej Macierzy Szkolnej w Republice Irlandii, nauczanie j\u0119zyka polskiego znajduje si\u0119 tam poza systemem szkolnictwa irlandzkiego i jest rozwijane w formie spo\u0142ecznego szkolnictwa polonijnego, kt\u00f3re skupia obecnie 35 szk\u00f3\u0142 wraz z 1 615 uczniami. Dane te, pr\u00f3cz wskazania aktualnej frekwencji szkolnej, m\u00f3wi\u0105 jeszcze co\u015b wa\u017cnego o sytuacji Polonii w Wielkiej Brytanii: ta przesz\u0142o 50\u00a0000 grupa uczni\u00f3w z jednej strony potwierdza atrakcyjno\u015b\u0107 obszaru angloj\u0119zycznego, jako przestrzeni cz\u0119sto emigracyjnie docelowej, z drugiej za\u015b umacnia potrzeb\u0119 i sensowno\u015b\u0107 podejmowanych wysi\u0142k\u00f3w zmierzaj\u0105cych do instytucjonalizacji edukacji polskiej poza granicami kraju. Obserwowana przez Ma\u0142gorzat\u0119 Lasock\u0105 tendencja do wzrostu zainteresowania i liczebno\u015bci polskich szk\u00f3\u0142 za granic\u0105, jest r\u00f3wnie\u017c dobrze zauwa\u017calna w krajach wchodz\u0105cych w sk\u0142ad Unii Nordyckiej. Wed\u0142ug Hanny Sand, dyrektor Polskiej Szko\u0142y Sobotniej w Oslo afiliowanej przez polsk\u0105 ambasad\u0119, w ubieg\u0142ym roku w polskich szko\u0142ach spo\u0142ecznych w Norwegii nauk\u0119 pobiera\u0142o 650 uczni\u00f3w. Podobn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107 stwierdzaj\u0105 przedstawiciele organizacji polonijnych z innych kraj\u00f3w Unii: Maria Ma\u0142a\u015bnicka-Miedzianog\u00f3ra, przewodnicz\u0105ca Nordyckiej Unii O\u015bwiaty Polonijnej, wskazuje, \u017ce w Danii istnieje szeroko rozwini\u0119ty system du\u0144skiego systemu edukacji, z kt\u00f3rego w minionym roku korzysta\u0142o 320 uczni\u00f3w; z kolei Jacek Jurkowski, prezes Zwi\u0105zku Nauczycieli Polskich w Szwecji podaje, \u017ce w szwedzkim systemie edukacji czynnie uczestniczy 4275 uczni\u00f3w (co pomimo og\u00f3lnej tendencji, stanowi jedynie 59% uprawnionych do nauki j\u0119zyka polskiego).<\/p>\n

    Wed\u0142ug Liliany Barejko-Knops w ostatnich latach mamy do czynienia ze zwrotem w niemieckiej polityce migracyjnej. Problem integracji kszta\u0142cenia dzieci imigrant\u00f3w sta\u0142 sie elementem dzia\u0142a\u0144 reformatorskich , nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego w Niemczech pobiera 13 000 uczni\u00f3w.<\/p>\n

    W odr\u00f3\u017cnieniu od pa\u0144stw z obszaru angloj\u0119zycznego (USA, Kanada, Australia, Wielka Brytania, Irlandia) oraz sygnatariuszy Unii Nordyckiej a tak\u017ce Niemiec zainteresowanie polskim szkolnictwem emigracyjnym w innych krajach europejskich jest s\u0142absze. Ewenementem na tej mapie jest Holandia, na terenie kt\u00f3rej \u2013 wed\u0142ug informacji uzyskanych od Tomasza Karawajczyka, przedstawiciela Kongresu O\u015bwiaty Polonijnej do Polskich Szk\u00f3\u0142 Spo\u0142ecznych (w rzeczywisto\u015bci funkcjonuj\u0105cych na zasadzie wolontariatu, finansowanych ze sk\u0142adek rodzicielskich, grant\u00f3w i wk\u0142ad\u00f3w sponsorskich) ucz\u0119szcza\u0142o oko\u0142o 1\u00a0000 uczni\u00f3w. T\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 frekwencji dobrze wida\u0107 ju\u017c w s\u0105siedniej Belgii, gdzie ze szkolnictwa spo\u0142ecznego korzysta \u2013 zgodnie z wiadomo\u015bciami przekazanymi przez Teres\u0119 Arszagi, dyrektor Polskiego Centrum Kszta\u0142cenia im. \u015aw. Jana Paw\u0142a II w Brukseli \u2013 oko\u0142o 400 uczni\u00f3w. Ale z podobnymi warto\u015bciami mamy do czynienia r\u00f3wnie\u017c w przypadku polskiego szkolnictwa spo\u0142ecznego we Francji i Hiszpanii: Danuta Lemoyne i Beata Grzech liczebno\u015b\u0107 szk\u00f3\u0142 w tych pa\u0144stwach okre\u015blaj\u0105 odpowiednio na 680 i 484 uczni\u00f3w. Zgromadzone dane pokazuj\u0105, \u017ce w tym gronie mniej liczne szko\u0142y znajduj\u0105 si\u0119 we W\u0142oszech (130 uczni\u00f3w) i na W\u0119grzech, gdzie \u2013 jak informuje dyrektor Og\u00f3lnopolskiej Szko\u0142y Polskiej na W\u0119grzech, Ewa S\u0142aby-Ronayne \u2013 plac\u00f3wki o\u015bwiatowe w ubieg\u0142ym roku liczy\u0142y \u0142\u0105cznie 161 uczni\u00f3w.<\/p>\n

    Przedstawione poprzednio dane warto uzupe\u0142ni\u0107 warto\u015bciami dotycz\u0105cymi liczby uczni\u00f3w w polskich instytucjach o\u015bwiatowych poza granicami Rzeczpospolitej, kt\u00f3re w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b zro\u015bni\u0119te s\u0105 z polsk\u0105 histori\u0105, a szczeg\u00f3lnie z kataklizmami XX wieku. Wiele wskazuje na to, \u017ce mamy do czynienia z nieodwracalnym trendem spadkowym, o czym \u015bwiadcz\u0105 zebrane informacje, szczeg\u00f3lnie te dotycz\u0105ce Ukrainy, Bia\u0142orusi i Litwy. Dr Irena Saszko, pracownik naukowy Uniwersytetu Narodowego w Chmielnickim, szacuje, \u017ce polskie szkolnictwo spo\u0142eczne na Ukrainie skupia ju\u017c tylko 3\u00a0675 uczni\u00f3w. Z kolei nieoficjalne dane dotycz\u0105ce Bia\u0142orusi i Litwy pokazuj\u0105, \u017ce stan liczebny polskich szk\u00f3\u0142 w tamtych krajach systematycznie zmniejsza si\u0119: np. na Litwie z niemal\u017ce 15\u00a0000 uczni\u00f3w w roku szkolnym 2009\/2010 do liczby niespe\u0142na 13\u00a0000 dwa lata p\u00f3\u017aniej. Ten proces zauwa\u017calny jest tak\u017ce w Kazachstanie: z informacji uzyskanych od Witalija Chmielewskiego wiceprezesa Zwi\u0105zku Polak\u00f3w w Kazachstanie, w ubieg\u0142ym roku obj\u0119tych nauczaniem j\u0119zyka polskiego by\u0142o 745 uczni\u00f3w. W tym indeksowym wyliczeniu nie spos\u00f3b nie umie\u015bci\u0107, cz\u0119sto pomijanego w badaniach na polsk\u0105 diaspor\u0105, terenu Czechy-Zaolzie, gdzie wed\u0142ug Andrzeja Russa, prezesa Macierzy Szkolnej w Republice Czeskiej, r\u00f3wnie\u017c zaobserwowa\u0107 mo\u017cna wyra\u017an\u0105 tendencj\u0105 spadkow\u0105: w ubieg\u0142bym roku do polskich plac\u00f3wek o\u015bwiatowych na tym terenie ucz\u0119szcza\u0142o niespe\u0142na 3\u00a0000 (2932) uczni\u00f3w.
    \nTe zbierane przez kilka miesi\u0119cy dane na temat o\u015bwiaty polskiej poza granicami Rzeczpospolitej pozwalaj\u0105, jak przypuszczam, wysnu\u0107 kilka interesuj\u0105cych poznawczo wniosk\u00f3w. Po pierwsze, mog\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do bardziej kompleksowego opisu sposob\u00f3w finansowania i funkcjonowania tego rodzaju szkolnictwa, kt\u00f3re przybiera dzi\u015b transinstytucjonalny i transnarodowy charakter r\u00f3wnie\u017c z powodu wielokierunkowej pomocy, niejednokrotnie podtrzymuj\u0105cej mo\u017cliwo\u015b\u0107 dalszej egzystencji tych plac\u00f3wek. W jej obr\u0119bie koniecznie wskaza\u0107 trzeba wsparcie ze strony Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych za granic\u0105, w znacznym stopniu organizowane dzi\u0119ki inicjatywie cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci polskiej przy asy\u015bcie polonijnych stowarzysze\u0144. Znacz\u0105cy jest te\u017c wk\u0142ad polskiego systemu o\u015bwiatowego, wynikaj\u0105cy z zapis\u00f3w konstytucyjnych, w my\u015bl kt\u00f3rych Rzeczpospolita Polska udziela pomocy Polakom zamieszka\u0142ym za granic\u0105 w zachowaniu ich zwi\u0105zk\u00f3w z narodowym dziedzictwem kulturalnym. W tym wyliczeniu nie spos\u00f3b zapomnie\u0107 o pomocy p\u0142yn\u0105cej od polskich s\u0142u\u017cb dyplomatycznych, koordynuj\u0105cych przecie\u017c Szkolne Punkty Konsultacyjne, czy wreszcie o wsparciu ze strony system\u00f3w edukacji innych pa\u0144stw, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 polskim dzia\u0142aczom nie tylko dost\u0119p do tamtejszej infrastruktury, ale tak\u017ce \u2013 co w d\u0142u\u017cszej perspektywie mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 wysoce korzystne \u2013 wykorzystanie pewnych sprawdzonych rozwi\u0105za\u0144 systemowych. Po drugie, te wst\u0119pne ustalenia pozwalaj\u0105 w pewnej mierze na podj\u0119cie trudu udzielenia odpowiedzi na pytanie o to, czym jest dla nas szkolnictwo polonijne w \u015bwiecie, a wi\u0119c dostrze\u017cenie w tej optyce przyk\u0142ad\u00f3w umiej\u0119tno\u015bci dobrej samoorganizacji Polak\u00f3w za granic\u0105, kt\u00f3ra wszak jest istotnym komponentem budowy polskiego kapita\u0142u intelektualnego i spo\u0142ecznego. Na tym jednak nie ko\u0144czy si\u0119 rola proponowanych tu wst\u0119pnych rozpozna\u0144, bowiem wyniki tej kwerendy zmuszaj\u0105 do postawienia pytania o miejsce polonijnej edukacji w ca\u0142o\u015bci polskiego systemu o\u015bwiatowego, pomimo \u017ce ranga zjawiska, zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na proporcjonaln\u0105 istotno\u015b\u0107 w polskim systemie edukacji, jak i immanentn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do polskiego stanu pedagogicznego, wydaj\u0105 si\u0119 niepodwa\u017calne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    O\u015bwiata polska poza granicami Rzeczypospolitej 4-7 wrzesie\u0144 2014 | Autor:\u00a0dr Jolanta Tatara | www.kop-pl.com Zakres i tempo przemian wynikaj\u0105cych z tendencji modernizacyjnych wpisanych w proces tzw. nowoczesno\u015bci wci\u0105\u017c trudno dzi\u015b uzna\u0107 za zako\u0144czony i zamkn\u0105\u0107 w ramach ustabilizowanego opisu. Sytuacji z pewno\u015bci\u0105 nie upraszcza, wynikaj\u0105ca z jej charakteru, immanentna wielokierunkowo\u015b\u0107 i zwi\u0105zany z tym zjawiskiem […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"class_list":["post-898","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-oswiata"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/898"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=898"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/898\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}