{"id":3314,"date":"2014-10-24T14:01:00","date_gmt":"2014-10-24T12:01:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.kop-pl.com\/?p=781"},"modified":"2014-10-24T14:01:00","modified_gmt":"2014-10-24T12:01:00","slug":"co-motywuje-demotywuje-dzieci-nauki-jezyka-polskiego-za-granica-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kop-info.org\/?p=3314","title":{"rendered":"Co motywuje i demotywuje dzieci do nauki j\u0119zyka polskiego za granic\u0105?"},"content":{"rendered":"

Co motywuje i demotywuje dzieci do nauki j\u0119zyka polskiego za granic\u0105?<\/h1>\n

marzec 2013 | Autor:\u00a0dr Agnieszka Rabiej | www.jows.pl | wersja pdf<\/a><\/p>\n

Historia nauczania polszczyzny w \u015bwiecie jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z dziejami emigracji. Tworzenie szk\u00f3\u0142 polskich za granic\u0105 w celu podkre\u015blenia wi\u0119zi z krajem pochodzenia oraz przekazywania nast\u0119pnym pokoleniom w\u0142asnej odr\u0119bno\u015bci etnicznej i kulturowej by\u0142o zjawiskiem charakterystycznym dla polskich zbiorowo\u015bci emigracyjnych we wszystkich krajach osiedlenia (Miodunka 2004).<\/p>\n

Pobierz artyku\u0142 w pliku PDF<\/a><\/p>\n

T\u0142o historyczne nauczania j\u0119zyka polskiego za granic\u0105<\/strong><\/h3>\n

Najstarsze znane polskie szko\u0142y zak\u0142adane by\u0142y we Francji (1842), Anglii (1854), Stanach Zjednoczonych Ameryki P\u00f3\u0142nocnej (1858), Brazylii (1876), Australii (1884) czy Kanadzie (1894) (A. Koprukowniak 1980; J. Albin 1981). Periodyzacja dziej\u00f3w o\u015bwiaty polonijnej obejmowa\u0142a dot\u0105d cztery okresy: 1. XIX wiek (od szko\u0142y batiniolskiej) do zako\u0144czenia I wojny \u015bwiatowej, 2. okres mi\u0119dzywojenny (1918-1939), 3. lata II wojny \u015bwiatowej (1939-1945) oraz 4. okres po II wojnie \u015bwiatowej (A. Koprukowniak 1992:91). Szkolnictwo polonijne ulega\u0142o na przestrzeni dziesi\u0119cioleci wielu przeobra\u017ceniom w wyniku proces\u00f3w cywilizacyjnych, politycznych, kulturowych, migracyjnych i demograficznych[1]<\/sup><\/sup><\/a>. Zmiany te nast\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c w czasach nam wsp\u00f3\u0142czesnych. W odniesieniu do szkolnictwa europejskiego pocz\u0105tek tych zmian nale\u017ca\u0142oby datowa\u0107 na rok 2004, w kt\u00f3rym Polska sta\u0142a si\u0119 cz\u0142onkiem Unii Europejskiej. Wraz z nap\u0142ywem do kraj\u00f3w Unii przedstawicieli najnowszej polskiej emigracji obserwujemy du\u017ce o\u017cywienie w powsta\u0142ych wcze\u015bniej plac\u00f3wkach o\u015bwiaty polonijnej i przemieszanie si\u0119 w strukturze klas dzieci z rodzin osiad\u0142ych za granic\u0105 na prze\u0142omie wiek\u00f3w z tymi, kt\u00f3re wyjecha\u0142y z Polski po 2004\u00a0r.<\/p>\n

Otwarte zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c nowe szko\u0142y, nie tylko w krajach o d\u0142ugiej tradycji tworzenia takich plac\u00f3wek, jak np. Wielka Brytania, ale tak\u017ce w Irlandii czy Islandii \u2013 krajach, w kt\u00f3rych dot\u0105d szk\u00f3\u0142 polskich nie by\u0142o. W rezultacie tych przeobra\u017ce\u0144 szkolnictwo polonijne jest tworem zr\u00f3\u017cnicowanym pod wieloma wzgl\u0119dami. Profil szk\u00f3\u0142 determinuj\u0105 przede wszystkim: miejsce funkcjonowania (kontynent, kraj) oraz tradycje emigracyjne i struktura spo\u0142eczna Polonii w danym kraju. Pochodn\u0105 tych czynnik\u00f3w s\u0105 r\u00f3\u017cnice w zakresie realizowanych przez szko\u0142y program\u00f3w nauczania, wykorzystywanych podr\u0119cznik\u00f3w, pomocy dydaktycznych czy og\u00f3lnego wyposa\u017cenia szko\u0142y, a tak\u017ce liczebno\u015bci uczni\u00f3w (liczba uczni\u00f3w w szko\u0142ach waha si\u0119 od kilku\/kilkunastu do kilkuset; liczebnie zr\u00f3\u017cnicowane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c klasy w obr\u0119bie tej samej szko\u0142y) i kadry nauczycielskiej (jej wykszta\u0142cenia i przygotowania do zawodu). Mimo tak du\u017cego zr\u00f3\u017cnicowania szkolnictwo polonijne pozostaje jednak niezmiennie jedn\u0105 z wa\u017cniejszych instytucji umo\u017cliwiaj\u0105cych nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego za granic\u0105.<\/p>\n

Motywatory i demotywatory nauki j\u0119zyka polskiego przez uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 polonijnych<\/strong><\/h3>\n

W stosunku do dzieci ucz\u0105cych si\u0119 drugiego j\u0119zyka w Polsce w warunkach sztucznych, dzieci z rodzin emigranckich s\u0105 w uprzywilejowanej sytuacji. Od najm\u0142odszych lat maj\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci kontakt z dwoma systemami j\u0119zykowymi \u2013 polskim i j\u0119zykiem kraju zamieszkania, a co za tym idzie dzieciom towarzyszy sta\u0142a i \u017cywa potrzeba komunikowania si\u0119 w obu j\u0119zykach. Stwarza to potencjalnie du\u017ce szanse na opanowanie przez dzieci w spos\u00f3b naturalny ka\u017cdego z j\u0119zyk\u00f3w. Rozpocz\u0119cie nauki w szkole umo\u017cliwia dodatkowo po\u0142\u0105czenie akwizycji naturalnej i sztucznej, zapewniaj\u0105c tym samym dalszy rozw\u00f3j umiej\u0119tno\u015bci komunikacyjnych, zdobytych w \u015brodowisku domowym oraz nauk\u0119 sprawno\u015bci czytania i pisania. Proces ten mo\u017ce prowadzi\u0107 do kompetencji dwuj\u0119zycznej, osi\u0105ganej w ka\u017cdym z j\u0119zyk\u00f3w na wysokim poziomie. W rzeczywisto\u015bci jest to jednak scenariusz rzadki, cho\u0107 spotykany (Lipi\u0144ska 2002).<\/p>\n

Zdecydowanie cz\u0119\u015bciej natomiast poziom praktycznej znajomo\u015bci j\u0119zyka polskiego u dzieci odbiega od poziomu ich kompetencji w j\u0119zyku angielskim, prowadz\u0105c do dwuj\u0119zyczno\u015bci funkcjonalnej, w kt\u00f3rej j\u0119zykiem dominuj\u0105cym staje si\u0119 j\u0119zyk angielski (Rabiej\u00a02007). Ta obserwacja ka\u017ce postawi\u0107 pytanie o przyczyny takiego stanu rzeczy. Co wp\u0142ywa na tak\u0105 sytuacj\u0119? Czy prawdziwe jest intuicyjne przekonanie o niech\u0119ci dzieci do szko\u0142y polonijnej i nauki j\u0119zyka polskiego? Czy to niech\u0119\u0107 do szko\u0142y przede wszystkim hamuje proces rozwoju j\u0119zyka? Jakie inne czynniki mog\u0105 motywowa\u0107 lub demotywowa\u0107 uczni\u00f3w w kontek\u015bcie nauki polszczyzny za granic\u0105? Aby prze\u015bledzi\u0107 to zagadnienie, przyjrzyjmy si\u0119 najpierw trzem sylwetkom uczni\u00f3w (opisywani uczniowie to cz\u0142onkowie mojej rodziny lub dzieci z rodzin zaprzyja\u017anionych). Ich kr\u00f3tkie historie ilustruj\u0105 niekt\u00f3re powody motywacji lub jej braku w stosunku do nauki j\u0119zyka polskiego w szko\u0142ach polonijnych.<\/p>\n

Ania: <\/strong>Ania mieszka z rodzicami w Londynie od roku i bardzo t\u0119skni za swoj\u0105 klas\u0105 VI b \u2013 za Zuzk\u0105, Ol\u0105 i Patrycj\u0105. Dziwnie si\u0119 tu czuje i ma \u017cal do rodzic\u00f3w, \u017ce wcale jej nie pytali, czy chce w og\u00f3le gdzie\u015b wyje\u017cd\u017ca\u0107. Angielski jest dla Ani na razie troch\u0119 trudny, bo nie wszystko umie jeszcze w nim powiedzie\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie jest w angielskiej szkole Pani, kt\u00f3ra pomaga jej przygotowa\u0107 si\u0119 do lekcji, dlatego Ani idzie coraz lepiej. Ostatnio nawet pomaga rodzicom zalatwi\u0107 r\u00f3\u017cne sprawy po angielsku. Mama si\u0119 wtedy bardzo cieszy, \u017ce Ania szybko nauczy\u0142a si\u0119 tak dobrze m\u00f3wi\u0107 po angielsku. Najfajniej jest jednak w polskiej szkole, bo mo\u017cna ci\u0105gle m\u00f3wi\u0107 po polsku. I Pani Kasia \u2013 nauczycielka jest wspania\u0142a. Czasem tylko jest dla Ani za \u0142atwo i nudzi si\u0119, bo bardzo szybko robi wszystkie \u0107wiczenia i musi d\u0142ugo czeka\u0107 na koleg\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Kuba<\/strong>: Kuba sko\u0144czy\u0142 w\u0142a\u015bnie 6 lat. Od czterech lat mieszka z rodzicami w Wielkiej Brytanii, kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w od Londynu. Nied\u0142ugo po przyje\u017adzie do Anglii rodzice zapisali go do miejscowego przedszkola, do kt\u00f3rego chodzi\u0142 codziennie na trzy godziny. Rodzicom zale\u017ca\u0142o na kontakcie Kuby z angloj\u0119zycznymi r\u00f3wie\u015bnikami i p\u00f3\u017aniejszej \u0142agodnej adaptacji dziecka w szkole. Kuba lubi\u0142 swoje przedszole, a teraz bardzo lubi angielsk\u0105 szko\u0142\u0119, do kt\u00f3rej chodzi. Wbrew obawom rodzic\u00f3w dobrze zaadaptowa\u0142 si\u0119 do nowych warunk\u00f3w: ma koleg\u00f3w, z kt\u00f3rymi sp\u0119dza czas w szkole i po lekcjach, a jego znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka angielskiego w niczym nie odbiega od umiej\u0119tno\u015bci r\u00f3wnolatka z Wielkiej Brytanii. Jest chwalony przez nauczycieli jako wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 ucze\u0144. W domu ca\u0142a rodzina porozumiewa si\u0119 po polsku, cz\u0119ste s\u0105 tak\u017ce jej wizyty w Polsce u krewnych (kilka razy do roku). Ch\u0142opiec rozumie, m\u00f3wi, ale tak\u017ce czyta i pisze po angielsku. Po polsku rozumie doskonale, m\u00f3wi dobrze, cho\u0107 zdecydowanie d\u0142u\u017cej zastanawia si\u0119 nad doborem s\u0142\u00f3w, gdy m\u00f3wi po polsku; czyta ch\u0119tnie, ale pisze z b\u0142\u0119dami. Rodzice Kuby podj\u0119li decyzj\u0119 o zapisaniu go do polskiej szko\u0142y. Kuba nie jest entuzjastycznie nastawiony do planu pozbawienia go wolnej soboty. Lubi jednak u\u017cywa\u0107 obu j\u0119zyk\u00f3w i cieszy si\u0119, \u017ce spotka w polskiej szkole podobne osoby.<\/em><\/p>\n

David: <\/strong>David ma 10 lat i \u2013 podobnie jak Kuba \u2013 te\u017c ma polskie pochodzenie, cho\u0107 tata Davida, tak jak on sam, urodzi\u0142 si\u0119 ju\u017c w Anglii i prawie nie m\u00f3wi po polsku. Za to mama Davida zna \u015bwietnie polski i cz\u0119sto m\u00f3wi do niego w tym j\u0119zyku. David du\u017co rozumie, ale zapytany odpowiada zwykle po angielsku. Nie lubi czyta\u0107 po polsku i nigdy po polsku nie pisa\u0142. Jest z\u0142y na rodzic\u00f3w, \u017ce zapisali go do polskiej szko\u0142y. Zamiast gra\u0107 z kolegami w pi\u0142k\u0119 musi uczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka, kt\u00f3ry jest dla niego trudny i na pewno do niczego mu si\u0119 nie przyda. Mama przecie\u017c i tak rozumie po angielsku, a do Polski je\u017adzi z rodzicami rzadko<\/em>. Z tat\u0105 i z siostr\u0105 rozmawia zawsze po angielsku i w og\u00f3le prawie zawsze m\u00f3wi po angielsku. Gdyby tylko mama przesta\u0142a upiera\u0107 si\u0119 tak przy tym polskim…<\/em><\/p>\n

Analizuj\u0105c profil Ani, Kuby i Davida, mo\u017cna zaobserwowa\u0107 si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania j\u0119zyka kraju zamieszkania na j\u0119zyk polski, kt\u00f3ra ro\u015bnie w szybkim tempie z ka\u017cdym rokiem pobytu za granic\u0105 i \u2013 nawet przy dbaj\u0105cych o polskoj\u0119zyczny rozw\u00f3j dziecka rodzicach \u2013 zyskuje przewag\u0119, rozpoczynaj\u0105c tym samym proces submersji. Konkurencyjno\u015b\u0107 szko\u0142y angielskiej mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 na dziecko zar\u00f3wno demotywuj\u0105co (przypadek Davida), jak i zach\u0119ca\u0107 do szukania polskoj\u0119zycznych kontakt\u00f3w r\u00f3wie\u015bniczych (przypadek Kuby i Ani). Z perspektywy uczni\u00f3w bardzo wa\u017cna (je\u015bli nie najwa\u017cniejsza) jest owa integruj\u0105ca funkcja szko\u0142y jako miejsca, kt\u00f3re daje poczucie przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty os\u00f3b o podobnych do\u015bwiadczeniach:<\/p>\n

(…) wsp\u00f3lnota ta reprezentuje pewn\u0105 si\u0142\u0119. I m\u0142odzi widz\u0105, \u017ce nie s\u0105 w swej polsko\u015bci wyobcowani. Ma to dla nich ogromne znaczenie. W dodatku w szko\u0142ach polskich zawi\u0105zuj\u0105 si\u0119 przyja\u017anie, kt\u00f3re s\u0105 jeszcze jednym magnesem przyci\u0105gaj\u0105cym m\u0142odych. Chodz\u0105, bo chc\u0105 si\u0119 zobaczy\u0107 z kole\u017cankami i kolegami, om\u00f3wi\u0107 wydarzenia ostatniego tygodnia itp. (\u2026) Szko\u0142a jest dla nich cz\u0119\u015bciowo klubem towarzyskim i dlatego przyje\u017cd\u017caj\u0105 do niej <\/em>(Podhorodecka 1986 za: Pelczarem 2002:11).<\/p>\n

Wbrew cz\u0119sto powtarzanej opinii, wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci ucz\u0119szczaj\u0105cych za granic\u0105 do polskich szk\u00f3\u0142 lubi tam chodzi\u0107, cho\u0107 s\u0105 tak\u017ce wyj\u0105tki, czego dowodzi cho\u0107by postawa Davida. Motywuj\u0105c\u0105 rol\u0119 szko\u0142y jako miejsca spotka\u0144 z kolegami potwierdzaj\u0105 wyniki bada\u0144 ankietowych. Powo\u0142uj\u0119 si\u0119 tutaj na badania, kt\u00f3re przeprowadzi\u0142am na prze\u0142omie lat 2005\/2006 w 12 szko\u0142ach polonijnych w krajach angloj\u0119zycznych: w Wielkiej Brytanii, Australii i w Stanach Zjednoczonych. Uczestniczy\u0142o w nich \u0142\u0105cznie 1013 os\u00f3b (uczniowie, ich rodzice i nauczyciele oraz dyrektorzy szk\u00f3\u0142). 403 respondent\u00f3w pochodzi\u0142o z Anglii, 216 z Australii i 394 ze Stan\u00f3w Zjednoczonych. Badaniami by\u0142y obj\u0119te zar\u00f3wno du\u017ce kilkusetosobowe szko\u0142y, jak i plac\u00f3wki mniejsze, kszta\u0142c\u0105ce kilkunastu b\u0105d\u017a kilkudziesi\u0119ciu uczni\u00f3w (Rabiej 2006, 2007).<\/p>\n

\"430\"<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co motywuje i demotywuje dzieci do nauki j\u0119zyka polskiego za granic\u0105? marzec 2013 | Autor:\u00a0dr Agnieszka Rabiej | www.jows.pl | wersja pdf Historia nauczania polszczyzny w \u015bwiecie jest nierozerwalnie zwi\u0105zana z dziejami emigracji. Tworzenie szk\u00f3\u0142 polskich za granic\u0105 w celu podkre\u015blenia wi\u0119zi z krajem pochodzenia oraz przekazywania nast\u0119pnym pokoleniom w\u0142asnej odr\u0119bno\u015bci etnicznej i kulturowej by\u0142o […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":782,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-3314","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-czytelnia-arch"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3314"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3314"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3314\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/782"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kop-info.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}