XVI Dni Kultury Polskiej na Ukrainie oraz XXIX Międzynarodowy Festiwal Kultury Polskiej „Tęcza Polesia” zostały poświęcone 170. rocznicy urodzin Juliusza Zarębskiego, 100. rocznicy śmierci Josepha Conrada Korzeniowskiego oraz 35-leciu działalności Żytomierskiego Obwodowego Związku Polaków na Ukrainie.
W dniach 20-24 listopada odbyły się liczne wydarzenia, które ukazały bogactwo i różnorodność polskiego dorobku kulturowego na Ukrainie. Były świadectwem niezwykłej siły polskiej kultury, determinacji organizatorów oraz głębokiego przywiązania Polaków do swojej tradycji, języka i historii niezależnie od okoliczności. W wydarzeniach wzięli w nich udział artyści, naukowcy i społecznicy.
Prezentacja wystawy
XVI Dni Kultury Polskiej na Ukrainie rozpoczęły się od prezentacji wystawy „Byłem Polakiem – obywatelem Ukrainy”. Ekspozycja przedstawia sylwetki Polaków, którzy będąc obywatelami Ukrainy, podjęli walkę z rosyjskim agresorem i oddali życie za wolność napadniętego kraju. Za nazwiskami i datami widniejącymi na planszach kryją się ludzie, którzy kochali życie, mieli marzenia, plany, chcieli budować przyszłość, ale świadomie z tego zrezygnowali i stanęli w obronie niepodległości Ukrainy.
Na otwarcie zostali zaproszeni żołnierze oraz rodzice poległych bohaterów. Jednym z nich jest pokazany na wystawie Władysław Halicki, urodzony 31 października 1992 roku w Berdyczowie, który zginął 18 września 2022 roku. Podczas wydarzenia został zaprezentowany o nim film. Giennadij i Swietłana Haliccy opowiedzieli o swoim synu, który poświęcił życie dla ojczyzny. Odwaga i męstwo Władysława i pozostałych bohaterów wystawy zasługują na nasz najwyższy szacunek i wdzięczność. Ich czyny pozostaną na zawsze w naszej pamięci. Obowiązkiem współczesnych jest utrwalanie ich historii, aby przyszłe pokolenia miały wiedzę o tym, jaką cenę za wolność zapłacili ich poprzednicy.
Wystawie towarzyszył koncert, w czasie którego modlitwą, muzyką i słowem zostali uczczeni polegli bohaterowie.
Ekspozycję przygotowało Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku z inicjatywy i we współpracy z Fundacją Wolność i Demokracja, udostępnił ją Związek Polaków na Ukrainie Oddział im. A. Mickiewicza w Odessie.
Konferencja z okazji 35-lecia działalności Żytomierskiego Obwodowego Związku Polaków na Ukrainie
Następnego dnia odbyła się konferencja „Działalność Żytomierskiego Obwodowego Związku Polaków na Ukrainie w kontekście 35-lecia istnienia”. O historii, osiągnięciach i przyszłości jednej z najstarszych i najważniejszych organizacji polskich w Ukrainie rozmawiano w gronie złożonym z przedstawicieli środowisk naukowych, oświatowych, kulturalnych, lokalnych władz, a także gości z Polski.
Otwierająca konferencję prezes ŻOZPU Wiktoria Laskowska-Szczur podkreśliła znaczenie organizacji w kształtowaniu i podtrzymywaniu polskiej tożsamości narodowej na Żytomierszczyźnie. Jako następni głos zabrali konsul generalny RP w Winnicy Mateusz Natkowski i p.o. prezydenta Żytomierza Halina Szymańska.
W kolejnej części skupiono się na historycznym kontekście działalności Związku. Prezes organizacji przedstawiła jego rolę w odrodzeniu polskości na Żytomierszczyźnie, zwracając uwagę na wyzwania, jakie organizacja napotykała w ciągu 35 lat istnienia. Wykład prof. Wiktorii Zagurskiej-Antoniuk ukazał wkład Związku w edukację i naukę, szczególnie w realizację polityki narodowościowej na Ukrainie.
Tetiana Petrowska omówiła rolę Szkoły Sobotnio-Niedzielnej im. Ignacego Jana Paderewskiego w rozwoju społecznym uczniów.
Drugi panel poświęcono kulturze jako głównym źródle tożsamości narodowej. Prof. Ludmyła Pawłowska szczegółowo opisała udział Związku w zachowaniu i popularyzacji polskiej kultury. O wkładzie Ignacego Jana Paderewskiego w budowanie relacji polsko-ukraińskich mówiła Hałyna Dowbysz z Narodowej Akademii Muzycznej. Wiktoria Rozbicka-Gołub opowiedziała o historii swojego członkostwa w organizacji. Była jedną z pierwszych osób, które wyjechały na studia, a po ich ukończeniu wróciły do Żytomierza. Obecnie uczy młodzież języka polskiego.
Wiktoria Laskowska-Szczur nakreśliła wizję przyszłości Związku, omówiła plany i nowe pomysły, które mają umocnić jego rolę w regionie.
Uczestnicy konferencji mogli zapoznać się w wystawą fotograficzną pt. „35 lat odrodzenia polskości na Żytomierszczyźnie”, ekspozycją poświęconą 35-leciu Związku Polaków na Żytomierszczyźnie, na której znalazły się zdjęcia archiwalne i dokumenty ukazujące historię organizacji oraz jej wkład w podtrzymywanie polskości w regionie, a także z publikacjami wydanymi przez Związek oraz literaturą poświęconą polskości na Ukrainie.
Jednym z punktów programu była prezentacja książek, które podkreślają związki literackie i kulturowe między Polską a Ukrainą: „Na przekór totalitaryzmom. Opowieść o Franciszku Brzezickim” Jerzego Wójcickiego oraz pracy „Чеслав Мілош: »Більше за одне життя«” („Czesław Miłosz: »Więcej niż jedno życie«”) przez jej autora Wołodymyra Horbatenkę.
Konferencja była nie tylko okazją do podsumowania dorobku Żytomierskiego Obwodowego Związku Polaków na Ukrainie, ale również platformą wymiany myśli i inicjatyw na przyszłość. Dzięki działalności ŻOZPU Polacy na Ukrainie mogą pielęgnować swoją tożsamość narodową, kultywować tradycje oraz budować mosty między Polską a Ukrainą.
Festiwal „Tęcza Polesia”
Kulminacją Dni Kultury był XXIX Międzynarodowy Festiwal Kultury Polskiej „Tęcza Polesia”, który mimo alarmów przeciwlotniczych i trudności organizacyjnych odbył się w pełnym kształcie. Choć rozpoczął się z dwugodzinnym opóźnieniem, pokazał, że niezłomny duch uczestników i organizatorów jest silniejszy niż jakiekolwiek przeszkody. Ci, którzy wytrwali, mogli cieszyć się niezapomnianymi wrażeniami, satysfakcją i radością z bogatego programu artystycznego.
Wydarzenie zainaugurowała Orkiestra Wojskowa Żytomierskiego Instytutu Wojskowego im. Siergieja Korolowa pod dyrekcją ppłk. Pawła Osińskiego, która wystąpiła z solistką Katarzyną Kłosowską. Wspólne wykonanie hymnów Polski i Ukrainy było symbolem wsparcia między narodami.
Do organizatorów napłynęły listy gratulacyjne od miast i województw partnerskich. Marszałek Senatu RP przesłała nagranie wideo ze wzruszającymi słowami: „Niewielkie wyróżnienie, że mogłam objąć to polskie święto honorowym patronatem Marszałka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej. Wiem, że te wyjątkowe dni są wyczekiwane przez wielu Polaków w Ukrainie. Jestem pełna podziwu, że w tak niezwykle trudnych warunkach w obliczu trwającej pełnowymiarowej wojny macie siłę i odwagę pielęgnować naszą kulturę. Wasza postawa nas inspiruje. Trwacie przy polskości, z dumą kultywując nasze najlepsze tradycje, a my jesteśmy z Wami i wspieramy Was w każdym, nawet najtrudniejszym momencie. Dziękuję z całego serca, że tak wytrwale pielęgnujecie więzi z Polską, mimo trudności, program Dni Kultury Polski i festiwalu jest niezwykle bogaty. To pokazuje Waszą wielką moc i przywiązanie do wspólnej historii i dziedzictwa. Serdecznie pozdrawiam i mam nadzieję na wspólne świętowanie kolejnych edycji Dni Kultury Polski w Żytomierzu!”.
Podczas części oficjalnej głos zabrał konsul Mateusz Natkowski: „Niezłamani i niepokonani”, podsumował swoje wystąpienie, a jego słowa doskonale oddały atmosferę tej wyjątkowej uroczystości. Przedstawiciel Departamentu Kultury i Turystyki Żytomierskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Ołeksandr Piwowarski podziękował organizatorom i Polsce za wsparcie Ukrainy. „Nie ma większego dowodu na siłę kultury niż to, że mimo przeciwności losu potrafimy się jednoczyć i pielęgnować nasze tradycje” – podkreśliła Wiktoria Laskowska, prezes Stowarzyszenia „Kongres Oświaty Polonijnej”. Proboszcz parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Korosteszowie, ks. Andrzej Baczyński pobłogosławił obecnych i życzył, aby następny festiwal odbył się w pokoju.
170-lecie urodzin Juliusza Zarębskiego
Festiwal obfitował w różnorodne występy muzyczne i taneczne, łączące tradycję z nowoczesnością, które podkreśliły piękno polskiej i ukraińskiej kultury. W programie nie mogło zabraknąć utworów związanego z Żytomierzem polskiego kompozytora Juliusza Zarębskiego, którego 170. rocznica urodzin przypada w tym roku. Słuchaczy zachwyciło piękno jego muzyki.
Podczas koncertu wybrzmiały także patriotyczne i współczesne kompozycje w wykonaniu Haliny Dowbysz, Iryny Nawojewej, Diny Chalimonczuk i Katarzyny Kłosowskiej (Bakalczuk). Występy młodych artystów z zespołów Dzwoneczki, ModernPol i Jaskółka pokazały, że polska kultura żyje w sercach kolejnych pokoleń i udowodniły, że starsze pokolenie wypełniło swoją powinność, którą jest przekazywanie młodszym narodowych wartości, zwyczajów, tradycji oraz wytworów artystycznych.
Na koniec uczestnicy Festiwalu zostali uhonorowani dyplomami oraz pamiątkowymi wyróżnieniami, co dodało wydarzeniu wyjątkowego charakteru.
Festiwalowy dzień był pełen emocji, jedności i dumy i na długo pozostanie w pamięci uczestników jako dowód siły i niezłomności polsko-ukraińskiej wspólnoty. „Tęcza Polesia” pokazała, że dzięki determinacji i zaangażowaniu można osiągnąć sukces mimo przeszkód. Wszyscy uczestnicy – od artystów przez organizatorów po widzów – wykazali się niezwykłą wytrwałością i duchem, który pomógł przezwyciężyć wszelkie trudności, a atmosfera sprzyjała integracji i budowaniu wspólnoty.
Wycieczka do muzeum Conrada
Z okazji 100. rocznicy śmierci Josepha Conrada Korzeniowskiego zorganizowana została wycieczka do miejscowości Terechowe w pobliżu Berdyczowa, gdzie znajduje się muzeum pisarza. Goście zapoznali się ze spuścizną Conrada i miejscem jego urodzin.
Ponadto odbyła się wycieczka „Adresy polskie w Żytomierzu” do miejsc związanych z Ignacym Janem Paderewskim, Józefem Piłsudskim, Józefem Ignacym Kraszewskim, Jarosławem Dąbrowskim i Apollem Korzeniowskim oraz na Polski Cmentarz. Goście złożyli biało-czerwone kwiaty i zapalili znicze na mogiłach bohaterów oraz przy tablicach polskich osobistości w Żytomierzu i Berdyczowie.
Delegacja na czele z konsulem generalnym RP w Winnicy i prezes Wiktorią Laskowską uczestniczyła
w obchodach 92. rocznicy Hołodomoru (Wielkiego Głodu), który miał miejsce w latach 1932-1933. W uroczystościach wzięły udział władze obwodu żytomierskiego.
Dla młodzieży zostały zorganizowane konkursy „Mistrz Ortografii Polskiej” i recytatorski im. Walentyna Grabowskiego .
W Centrum Polskim odbyło się spotkanie konsula Mateusza Natkowskiego z Polakami połączone z degustacją tradycyjnych dań kuchni polskiej „Przepisy mojej Babci”.
Msza św. w katedrze
Dni Kultury Polskiej zakończyły się w niedzielę mszą świętą dziękczynną w rzymskokatolickiej katedrze św. Zofii, którą celebrował ks. kanonik Wiktor Makowski. Obecni modlili się w intencji Żytomierskiego Obwodowego Związku Polaków na Ukrainie, organizatorów, dobroczyńców i uczestników święta polskiej kultury w Żytomierzu oraz o sprawiedliwy pokój na Ukrainie.
XVI Dni Kultury Polskiej na Ukrainie oraz 29. Festiwal „Tęcza Polesia” były nie tylko świętem polskości, lecz także symbolem nadziei i jedności w trudnych czasach. Pokazały, że kultura ma moc łączenia ludzi ponad granicami i przeciwnościami, a polska tradycja pozostaje żywa dzięki wysiłkowi i zaangażowaniu Polaków na całym świecie. To takie inicjatywy sprawiają, że polska kultura na Ukrainie nie tylko trwa, ale i rozwija się, będąc źródłem dumy i inspiracji dla kolejnych pokoleń.
Organizatorem wydarzenia były Żytomierski Obwodowy Związek Polaków na Ukrainie oraz Stowarzyszenie „Kongres Oświaty Polonijnej” przy wsparciu Żytomierskiej Obwodowej Administracji Wojskowej i Żytomierskiej Rady Miejskiej.
Honorowy patronat nad Dniami Kultury Polskiej i Festiwalem „Tęcza Polesia” objęli marszałek Senatu RP Małgorzata Kidawa-Błońska, marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego Piotr Całbecki i marszałek Województwa Śląskiego Wojciech Saługa. Patronat medialny sprawowały: TVP Polonia, Federacja Mediów Polskich na Wschodzie, Sojuz TV, TV Polacy Żytomierszczyzny, dwutygodnik „Dziennik Kijowski” i kwartalnik „Tęcza Żytomierszczyzny”.
Projekt finansowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej w konkursie „Polonia i Polacy za Granicą 2024 – Regranting” jest realizowany przez Fundację Wolność i Demokracja.
Wiktoria Laskowska