Pierwszy Światowy Kongres Edukacji i Nauki Polskiej za Granicą odbył się w Jachrance pod Warszawą w dniach 5-9 lipca. Uczestniczyli w nim nauczyciele i wykładowcy, kierownicy polskich placówek oświatowych za granicą oraz propagatorzy polskiej kultury z 41 krajów, z wszystkich kontynentów, łącznie blisko 500 osób. W wydarzeniu wzięli udział członkowie Kongresu Oświaty Polonijnej.
Kongres był okazją do spotkania, wymiany poglądów i doświadczeń, a także integracji środowisk polonijnych rozsianych w najodleglejszych zakątkach globu. Celem wydarzenia było wzmocnienie polonijnej współpracy w zakresie edukacji i nauki oraz pomoc w określeniu konkretnych zadań mających wesprzeć Polaków mieszkających za granicą w nauczaniu języka polskiego i promocji rodzimej kultury w świecie. Wypracowane na Kongresie propozycje systemowych rozwiązań mają zostać przekazane ministrowi edukacji i nauki.
Kto przyjechał
Na zaproszenie Instytutu Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego – głównego organizatora Kongresu – do Jachranki przybyły osoby działające na rzecz edukacji i nauki polskiej za granicą: nauczyciele, rodzice uczniów oświatowych placówek polonijnych, przedstawiciele uczelni poza granicami Polski, w których strukturach prowadzone są zajęcia z języka polskiego lub w języku polskim, stypendyści, lektorzy i animatorzy oraz działacze polonijni. W sumie ponad 500 osób z 41 krajów, m.in. z Ameryk Północnej i Południowej, Australii i Chin, zaangażowanych w działania na rzecz promocji języka polskiego, historii, kultury i tradycji polskiej za granicą. Współorganizatorami wydarzenia były Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwo Edukacji i Nauki, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą oraz Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej. Honorowy patronat nad wydarzeniem objęła małżonka prezydenta RP Agata Kornhauser-Duda.
Program Kongresu składał się z części merytoryczno-szkoleniowej i kulturalno-edukacyjnej.
Zadania Instytutu Kolbego
Kongres otworzył minister edukacji i nauki Przemysław Czarnek. W swoim wystąpieniu zaznaczył, że wydarzenie jest efektem wizji polskiego rządu, który realnie wspiera Polonię i Polaków za granicą. Wskazywał, że celem działań poszczególnych resortów jest wypracowanie efektywnych instrumentów wsparcia w różnych obszarach i wykorzystanie ogromnego potencjału naszych rodaków za granicą.
Podległy MEN Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego (IRJP) zajmuje się zapewnieniem wszechstronnego wsparcia Polonii i Polaków żyjących poza granicami Polski w podtrzymywaniu ich tożsamości narodowej oraz więzi z Ojczyzną. Jego prezentacji dokonał dyrektor IRJP, dr hab. Jacek Gołębiowski, prof. KUL.
Prof. Gołębiowski przypomniał, jakie zadania nakreśliły władze państwa, gdy powoływały IRJP w grudniu 2022 roku. „Instytut ma na celu wspieranie rozwoju języka polskiego za granicą poprzez m.in. stałą opiekę nad szkołami polonijnymi i polskimi oraz ośrodkami akademickimi” – tłumaczył.
Instytut prowadzi stałą współpracę w zakresie przekazywania środków finansowych oraz realizuje obecność instytucjonalną w środowiskach polonijnych – przy wsparciu MEiN, KPRM i MSZ. Współorganizuje cykliczne wydarzenia, promujące nauczanie języka i kultury polskiej w środowiskach polonijnych.
Dyrektor Jan Badowski z Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą Kancelarii Prezesa Rady Ministrów wyraził zadowolenie, że Kongres jest okazją do bezpośredniego spotkania nauczycieli i działaczy polonijnych z władzami państwa polskiego i instytucjami, które zajmują się Polonią. Dzięki pytaniom i rozmowom można rozwiać wiele wątpliwości i poznać możliwości działania wspieranego przez Polskę.
Nagrody dla zasłużonych
Minister edukacji i nauki uhonorował osoby szczególnie zasłużone dla rozwoju polskiej nauki. Złotym Medalem Sapientia et Veritas odznaczeni zostali: prof. Marek Jan Chodakiewicz ze Stanów Zjednoczonych, ks. dr Zdzisław Marian Malczewski z Brazylii i prof. Aleksandra Marcela Piasecka-Till z Brazylii. Medalem KEN wyróżniono 13 osób. Z rąk ministra Przemysława Czarnka odebrali go m.in. dyrektor Jan Badowski i nauczycielka Julia Sierkowa, dyrektor Polskiej Szkoły Sobotniej działającej przy Chmielnickim Oddziale Zjednoczenia Nauczycieli Polskich na Ukrainie.
Jan Dziedziczak, sekretarz stanu w KPRM, pełnomocnik rządu ds. Polonii i Polaków za Granicą, zapewniał, że rząd chce, aby współpraca z Polonią była oparta na partnerstwie. „Mam świadomość, że nauczyciele to elita środowiska polonijnego. Uważam was za ludzi, którzy czują odpowiedzialność za sprawy polskie. Nie musimy was do tego wzywać, sami to wywodzicie ze swojego inteligenckiego etosu” – powiedział. Podkreślił, że znajomość języka polskiego jest ważna dla osób, które chcą wrócić do Polski. „Jeśli nie ma polskiej edukacji, nie ma szans na powrót. Dlatego musimy udostępnić polską naukę. Bez was, nauczyciele polonijni, nie byłoby szans na powrót Polaków do kraju” – stwierdził.
Przebieg zjazdu
W ramach części merytoryczno-szkoleniowej uczestnicy przysłuchiwali się panelom dyskusyjnym, wykładom popularnonaukowym, brali udział w warsztatach dydaktycznych i szkolenia metodycznych. Mieli okazję spotkać się z naukowcami, dydaktykami i ekspertami działającymi na rzecz rozwoju nauki polskiej za granicą, popularyzacji edukacji polskiej i polonijnej w świecie.
Wśród propozycji kulturalno-edukacyjnych był wyjazd do Niepokalanowa, gdzie mogli zwiedzić franciszkański klasztor-sanktuarium „Gród Maryi”, miejsce działalności św. o. Maksymiliana Marii Kolbego – patrona Instytut Rozwoju Języka Polskiego.
Rekomendacje Kongresu
Biorący udział w zjeździe wypracowali propozycje rozwiązań systemowych, które zostały przedłożone ministrowi edukacji i nauki.
„Uczestnicy Kongresu uznają, że niezmienną misją szkoły polonijnej i polskiej poza granicami kraju jest podtrzymywanie i kształtowanie tożsamości narodowej. Jej wypełnienie w aktualnych warunkach wymaga współpracy między podmiotami krajowymi i polonijnymi, a w szczególności:
1. Szkoła polska poza granicami kraju ma być miejscem integracji środowiska polonijnego i powinna funkcjonować ponad podziałami. Mają temu sprzyjać dobre relacje i komunikacja.
2. Należy zapewnić integralność procesu kształcenia od przedszkola po poziom akademicki.
3. Ważnym zadaniem środowisk polonijnych jest promocja języka polskiego i kultury polskiej w miejscu zamieszkania. Wielość pomysłów zaproponowanych w trakcie Kongresu świadczy o wysokiej świadomości i potrzebie działań promocyjnych. Wsparciem w tym zakresie będą konkursy z ułatwioną procedurą.
4. Duszą systemu oświaty jest młodzież. Dostrzegamy konieczność udziału młodych Polaków mieszkających za granicą w dialogu nad edukacją polonijną oraz wspierania rozwoju innych inicjatyw i organizacji młodzieżowych, na przykład harcerstwo, kluby sportowe.
5. Nauczanie języka polskiego powinno być realizowane w systemie uzupełniających się i współpracujących placówek oświatowych, kulturalnych, muzealnych i naukowych w Polsce i za granicą.
6. Będziemy wzmacniać istniejące placówki oraz inicjować i wspierać powstawanie nowych ośrodków edukacyjnych za granicą, a także systematycznie dążyć do zwiększania liczby uczących się języka polskiego i innych przedmiotów nauczanych w języku polskim.
7. Zadbamy o rozwijanie systemowego przygotowania nauczycieli do nauczania języka polskiego za granicą oraz stabilność drogi zawodowej (jej prestiż, wynagrodzenie oraz kwalifikacje), by zapobiegać rotacji kadry dydaktycznej.
8. Będziemy zawierać porozumienia bilateralne, które umożliwią umieszczanie oceny z języka polskiego na świadectwie ze szkoły systemowej w kraju zamieszkania ucznia.
9. Będziemy rozwijać programy systemowego wspierania metodycznego nauczycieli i rodziców, których rezultatem będzie zwiększenie zaangażowania uczniów i ich rodziców w proces nauczania języka polskiego i kultury polskiej.
10. Umożliwimy Polonii korzystanie z polskiego programu „Mała książka – wielki człowiek”, na takich samych zasadach, na jakich funkcjonuje w Polsce.
11. Wspólnie podejmiemy działania na rzecz zagwarantowania polskim szkołom wsparcia przez władze danego kraju (regionu).
12. Zapewnimy działania umożliwiające stabilizację funkcjonalną szkół, wprowadzając precyzyjne i jasne zasady finansowania oraz upraszczając procedury konkursowe. Rozstrzyganie konkursów będzie dostosowane do organizacji roku szkolnego.
13. Szczególną opieką otoczymy małe szkoły, działające w wyjątkowo niekorzystnych warunkach.
14. Młodzież stawia na nowoczesność. Rekomendując, by nauczanie języka polskiego, rodzimej kultury, miało formę wykraczającą poza formułę klasowo-lekcyjną, a realizowane będzie m.in. w formule spotkań teatralnych, muzycznych, tanecznych, w stylu odpowiadającym potrzebom młodego pokolenia.
15. Zwrócimy szczególną uwagę na wytworzenie więzi z uczniami kończącymi szkołę, by zapewnić im wysoki poziom nauczania, ciągłość funkcjonowania placówek i zgodną z naszą misją wymianę pokoleniową.
16. Stworzymy warunki dla absolwentów szkół średnich, by mogli na co dzień mieć styczność z językiem polskim, oferując atrakcyjne warunki studiów, szkoleń i staży.
17. Przy organizacji kolejnych kongresów zadbamy o rozszerzenie formuły panelowej, celem umożliwienia szerszej dyskusji uczestnikom spotkań polonijnych”.
Prezes Kongresu Oświaty Polonijnej
Wiktoria Laskowska za: gov.pl